Sibirya Araştırmaları Dergisi
www.siberianstudies.org
Cilt 2, Sayı 6  Kış 2014  (ISSN: 2147-8104, E-ISSN: )
İlyas TOPSAKAL

NO Makale Adı
1416048258 RUSYA’DA YAPILAN SİBİRYA TARİH, KÜLTÜR, ARKEOLOJİ VE MEDENİYETİNE AİT ÇALIŞMALARIN ANALİZİ

Özellikle son yıllarda, Amerika ve Batı Avrupa’da Sibirya Bölgesine ait tarih, arkeoloji, dil ve kültür alanındaki çalışmalara sık rastlanılmakta; bilhassa Sibirya’da yaşayan halklar, çeşitli üniversitelerin ortak çalışmalarına konu olmaktadır. Bu bölge bizim tarihimizin çıkış nokltalarından biri, belki de en önemlisidir. Ülkemizde de özellikle dilcilerimiz tarafından çalışılmaya başlanmış, bölgenin lehçeleri ve diyalektleri üzerinde hayli araştırma yapılmıştır. Ancak alanda ülkemizde yapılan tarihi çalışmalar, özellikle 17. yüzyıl sonrası için oldukça sınırlıdır. Ülkemizdeki bu boşluğu doldurabilmek için Rusların bölge üzerinde yaptığı çalışmalar ve bıraktıkları arşiv malzemelerini tanımak ve analiz etmek başlangıç olarak düşünülebilir. Bu çalışma öncelikle Rusların 17. yüzyıldan 1960’lı yıllara kadar bölgede bıraktığı resmi arşiv malzemeleri ve bilimsel çalışmaları analiz etmek üzere bir proje olarak başlamış ve geçtiğimiz yıl başarıyla bitirilmiştir. Çalışmanın amacı; alanda yapılacak bilimsel çalışmalara yarayacak malzemenin içeriğini, analiz yöntemi kullanarak araştırmacıya sunabilmektir. Analiz yöntemi, bir konu etrafında birbirinden bağımsız birçok araştırma sonucunun birleştirilmesi, yeniden okunup değerlendirilmesi ve analiz edilmesidir. Bu yöntem alanda çalışacak araştırmacılara geçmişten bugüne yapılan çalışmaları bir makalede görüp değerlendirme fırsatını sağlar ve günümüzde yaygın olarak kullanılan bir metottur. Bölge tarihçileri Sibirya tarihi yazımının başlagıcını bölgenin Rusya tarafından işgale uğramasıyla paralel kurulan 1637 yılından itibaren de resmileşen Sibirya Ofisi’nde biriken arşiv malzemesine dayandırırlar. Yine resmi belgelerin bulunmadığı istila öncesi dönemi ise arkeolojik buluntularla aydınlatmayı düşünürler. Nitekim Sovyet öncesi ve sonrası yapılan tüm çalışmalarda bu ayırım, çok net bir şekilde görülebilir. Özellikle 17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bölgede bulunan merkezi yönetim birimlerinin arşivleri, Sibirya topraklarıyla ilgili çok önemli verileri içermektedir. Çeşitli yazışmalar, resmi tutanaklar, seyahatlerde çizilen resimler, yerel ve merkezi Sibirya bürolarına bırakılan notlar, haritalar, belgeler, kış kampları, keşifler, arazi yönetimi ihtiyaçlarına yönelik sorunlar, bu alanda diplomatik ve stratejik çözümler, maden arama ve işletim tutanakları, bunların akla ilk gelenleridir.
Anahtar Kelimeler: Sibirya Tarihi, Rus Tarihi, Altay, Yakut, Tuva, Hakas, Şor, Sibirya Yerlileri